NOVI SAD (Servië)
10 t/m 13 juli 2008
Het Exit Festival, in 2000 begonnen door drie studenten als protest tegen dictator Milosevic, is in acht jaar uitgegroeid tot het grootste festival van Servië. Exit gaat voor de grote namen, maar biedt daarnaast podium aan een breed scala obscure lokale bands en tientallen onbekende doch steengoede dj’s. Voor de danceliefhebber is Exit een waar walhalla. In de Dance Arena staan acts als Soulwax, Laurent Garnier en Too Many DJ’s, terwijl in de beboste, heuvelachtige omgeving in elke bocht wel een dj staat te draaien.
Exit speelt zich af wanneer de mensheid slaapt. Bands spelen van zeven uur ’s avonds tot drie uur ’s nachts en dj’s halen daarna door tot de felle zon dansen onmogelijk maakt, doorgaans rond een uurtje of zeven ‘s ochtends. Dan keert een stoet in de ochtendzon terug naar de camping, een bos aan de Donau, om aan de oevers te lummelen, te zwemmen en bij te slapen. Overdag is het een graadje of 37, ’s nachts rond de 20, precies de reden dat het festival ook ’s nachts gepland is.
Exit trekt dagelijks zo’n veertigduizend bezoekers, dagkaarten (voornamelijk Serven) en weekendkaarten (vooral buitenlanders) beiden geteld. De verhouding is ongeveer 50/50. De buitenlanders komen uit Canada (1500), Australië (500), andere Balkanlanden (een paar duizend), maar bovenal uit Engeland (10.000 tot 12.000). Hun aantal is weer gegroeid nadat Exit vorig jaar in Engeland tot beste festival in Europa uitgeroepen werd en de promotie daar handig op inspeelde. “Leuk festival,” hoor je menig Brit in het voorbijgaan zeggen, “alleen jammer van al die Britten.”
Muzikaal verrassen vooral de talloze goede dj’s en de muzikale experimenten op het Fusion Stage, waarop Servische bands folk, gypsy, punk en drum’n'bass naar hartelust mixen. De grote namen, hoewel de headliners dit jaar minder spectaculair zijn dan de vorige edities, maken hun naam ook waar. Gogol Bordello put het voltallige publiek uit met een slotsalvo van minstens vijftien minuten. Manu Chao voorziet het voltallige repertoire van zijn nieuwe plaat La Radiolina van een ferme boem-tak en ontketent daarmee wilde anarchie, diverse pits, crowdsurfers en ongekende feestvreugde.
Alleen publiekstrekker Sex Pistols valt wat tegen. De band laat de performance geheel aan zanger John Lydon over, die het niet lukt het publiek voortdurend te blijven boeien. De grondleggers van de Britse punk spelen namelijk na een reünie van de grondleggers van de Joegoslavische punk, Petinska Patka, dat voor het eerst in 27 jaar weer een optreden geeft. Hun nummers, die zelden de anderhalve minuut halen, worden door duizenden Serven nog altijd woordelijk meegeschreeuwd.
Grootste pro aan Exit is wel de hilarische locatie: een oude Habsburgse verdedigingsburcht, in 1692 gebouwd om de Ottomaanse Turken buiten de deur te houden. De vesting grossiert in duistere gangetjes en onbekende paadjes, die steeds weer naar een ander podium leiden of grasveld waar mensen dansen of in het gras hangen. De burcht, die zestien kilometer ondergronds gangenstelsel telt, is alleen bereikbaar met een trap van 214 treden. Voor de burcht ligt een 18e eeuwse woonwijk, waar locals elkaar overbluffen met grote stereoinstallaties en reclame om de festivalgangers bier, rakija en burgers te slijten. Exit richt zich duidelijk op het grote publiek en is een absolute aanrader wie van dance, grote namen en goedkoop bier houdt. Maar vanwege de immense verdwaalburcht en leuke muzikale experimenten op de kleinere podia, kan iedereen op Exit wel iets van zijn smaak vinden. Remco Bouma
