Na dertien jaar en vier cd’s is voor Johan de koek op. “Het werd tijd om te stoppen, maar het is wel een raar moment,” aldus oerlid en zanger Jacco de Greeuw. Eigenlijk past het moment waarop De Greeuw het einde van zijn band Johan aankondigt precies in het grillige karakter van de groep. Eind augustus werd het bericht wereldkundig gemaakt, terwijl Johan net een prima nieuw album had uitgebracht en aan de vooravond stond van een uitgebreide clubtour.
Slechte timing? Johan, en dan vooral De Greeuw, lijkt daar patent op te hebben. Nadat de groep in 1996 titelloos debuteerde en louter positieve recensie oogstte, duurde het maar liefst vijf jaar voordat er nieuw werk verscheen. Die plaat heette Pergola, en de single Tumble And Fall werd door luisteraars van de VPRO tot song van het jaar gebombardeerd. Een échte doorbraak is er nooit van gekomen, omdat het opnieuw vijf jaar duurde voordat de band met nieuw werk kwam. Nadat 4 dit voorjaar het levenslicht zag, liet De Greeuw doorschemeren dat hij wel eens de Heineken Music Hall zou willen uitverkopen. Uiteindelijk wordt het niet de HMH, maar het Amsterdamse Paradiso, waar de laatste show in december gepland staat.
“Ik liep al heel lang met gedachten om te stoppen,” blikt De Greeuw terug. “Johan heeft dertien jaar bestaan en we zaten vast in bepaalde stijl en manier van werken. Het was niet meer mogelijk om daar uit te breken. Voor mezelf moest ik het loslaten. Ik wil muziek blijven maken, maar veel meer projectmatig. Ik zal dus albums blijven maken, maar met mensen die hetzelfde denken.”
Werd er bij Johan dan niet meer op dezelfde manier gedacht? “Jawel, maar een band wordt een machine en iedereen heeft een bepaalde rol. Het is lastig om van de één op de andere dag met een schone lij te beginnen. We waren aan het voortborduren op wat we eerder hadden gedaan en daar had ik geen zin meer in. Ik wilde niet nog tien jaar verder en weer dezelfde soort platen maken. De urgentie zou dan ontbreken, althans, dat is mijn mening.”
Zullen we eerst terug gaan naar het begin. Waarom begon je een bandje? “We waren een vriendenclub uit het café en het was vanzelfsprekend dat we samen muziek maakten. We wilden ook een plaat maken en zijn langs allerlei platenmaatschappijen gegaan. We hebben geleurd met een demo en die kwam terecht bij Ferry Roseboom. Uiteindelijk zijn we gaan opnemen en toen viel het kwartje; we waren toen echter wel al zeven jaar aan het spelen en repeteren.”
Wat herinner je je van de release van de eerste plaat? “Het ging snel en het was heel spannend. Een droom kwam uit. Dat we überhaupt een plaat gemaakt hadden! Daarna kregen we veel goede recensies en stroomden de optredens binnen. Opeens waren we een soort hype. Een paar maanden ervoor hadden we eigenlijk helemaal geen optredens en vervolgens mochten we in Ahoy spelen in het voorprogramma van The Cranberries. Gelukkig is dat niet doorgegaan, want dat hadden we nooit gered. Maar het zegt wel iets over de snelheid en grootte waarmee het ging.”
En toen kwam Seymour Stein, ontdekker van Madonna en The Ramones, naar een optreden en die meldde dat hij jullie debuut wilde uitbrengen. “In Amerika zouden we eigenlijk een soort nieuwe Bettie Serveert worden. We zijn er een maand geweest en alles leek in kannen en kruiken. Sire records van Seymour Stein wilden ons inderdaad tekenen. Na afloop van een show in de Tagrijn kwam hij naar ons toe, zei dat we awesome waren en het zou allemaal geregeld worden. Dat bleek dus niet zo te zijn. Het afstandverschil was te groot, er kwam ruzie over de licentiedeal en uiteindelijk werd het uitgevochten tussen advocaten.”
Maar de cd’s waren toen wel al gedrukt? “Precies. En de advocaten hadden bepaald dat alles vernietigd moest worden. De deal is er niet dus de plaat bestaat niet. Gelukkig heb ik er een kunnen redden, waarop het Sire logo staat. Dat cd’tje koester ik wel.”
Zo’n gebeurtenis lijkt me niet bepaald motiverend. “Het was dramatisch. Het was in 1997, en we wilden weer verder gaan. Maar de gitarist zag het niet meer zitten en vervolgens de bassist ook niet meer. Daar zat ik dan met Wim, de drummer. Vervolgens kreeg ik last van allerlei depressies.”
Daar is bij de release van Pergola – tot vervelens toe – heel veel over geschreven. “Dat heb ik ook wel aan mezelf te danken, want ik praatte er openlijk over. Maar in elk stuk kwam het terug en dat was wel vermoeiend. Ik heb het zelf veroorzaakt, en heb er nu ook wel een beetje spijt van, hoewel het toch niet terug te draaien is. Nog steeds zien mensen mij als die zwaarmoedige jongen met die mooie liedjes; dat komt door die tijd.”
Als je naar je vier platen terugkijkt vinden fans en journalisten Pergola de beste. Snap je dat? “Ik kan nu wel horen wat er zo speciaal aan die plaat is. Het zijn korte popliedjes, die ergens over gaan en op een bijna stomme manier wordt er verslag van een bepaald proces gedaan; het is heel direct, niet cryptisch, bijna naïef.”
En jullie verkochten dertig duizend albums van Pergola. “Dat is veel. En voor het soort band dat wij zijn, was het heel veel. Opeens hikten we tegen de mainstream aan. Dat was magisch. We waren geen Racoon, die honderdduizend platen verkocht, maar we waren wel groot. Op onze manier. Het is onze makke geweest dat we nooit die stap hebben gemaakt, die Racoon wel heeft gemaakt. Voor de alternatieven waren we te commercieel en voor de mainstream waren we dat voormalig punkbandje. Maar wat ik wel mooi vind: Pergola heeft een cultstatus en artistiek gezien hebben we wat los gemaakt bij de mensen.”
Met het verscheiden van Johan komt er een einde aan het tijdperk van eerste generaties Excelsior bands. Van de grote drie – Johan, Daryll Ann en Caesar – bestaat er nu geeneen meer.
“Het label is ontstaan en gevestigd door Daryll Anns Wheeps, Clean van Caesar en onze eerste plaat. Toen die platen uit waren gekomen, ontstond het beeld van Excesior: dat is een serieus label met goede gitaarbands. Wat ik zelf jammer vind, en dat is uit nood geboren, is dat Excelsior de breedte in is gegaan. Er zit niet echt meer een lijn in. Ik voel het dus inderdaad als een einde van een tijdperk; qua stijl en creativiteit. Nu komen er nieuwe dingen; de tijd is anders en de bands zijn anders. Het is goed dat Johan stopt.”
Om te stoppen moet je wel karakter hebben.
“Het is niet de makkelijkste weg en de afgelopen weken zijn ook best bizar geweest. Het was de bedoeling dat het persbericht uit zou komen als ik terug zou zijn van vakantie, maar het nieuws was uitgelekt op Lowlands. Vanuit het label werd toen de druk verhoogd om het persbericht te versturen, maar, en dit is echt waar: mijn eigen moeder wist het nog niet eens.”
Tegen wie zeg je zoiets het eerst? Toen je voor je zelf de knoop had doorgehakt?
“Ik zei het tegen mijn vriendin en die was helemaal verrast. Op voorhand had ik ingecalculeerd dat mensen zouden denken dat ik niet goed zou zijn geworden, en dat gebeurde ook. Ook bij mijn medebandleden. En dat is heel vervelend, omdat er werd gedacht dat ‘die jongen van De Greeuw weer moeilijk doet’. Dat was in dit geval juist niet zo, want het is een weloverwogen keuze. Waar ik achteraf van baal, is dat het heel vervelend naar de bandleden is gegaan.”
Je had een mail gestuurd?
“Ik had gemaild dat ik er mee wilde stoppen en dat we het er de volgende dag over zouden hebben. Maar de volgende dag hadden we een optreden en het is nou niet bepaald de meest chique manier om zoiets mee te delen. Aan de andere kant: zo’n bericht komt nooit op een goed moment. De plaat was uit, er zou een tour komen en iemand als (drummer) Jeroen Kleijn heeft zich helemaal de pestpokken gewerkt. De hele machine liep en daar steek ik gewoon een stok tussen. Dat is natuurlijk ongekend klote.”
Hadden ze ook zoiets van: je ontneemt mij mijn brood.
“Dat is niet zo letterlijk gezegd, maar ik kan me dat wel voorstellen. Dat is een moeilijk punt als je in een band zit. Je kan een band niet laten bestaan omdat je er van eet. Nooit. De kunst gaat boven alles en als de magie wegvalt, dan houdt het op. Ik zou het niet kunnen verkroppen om op halve kracht verder te gaan. Dan besodemieter je je fans ook.”
Heb je al een idee wat je gaat doen als het straks klaar is?
“Ik probeer de discipline te zoeken om elke dag te schrijven. Het voordeel van nu is dat ik de last van Johan niet meer draag: alles wat ik wil doen, kán ik doen. Ik hoef niet meer te piekeren en me af te vragen: kan dit wel, past dit wel bij de band. Ik voel me heel vrij. Als ik nu speel, kan ik alle kanten op. Maar het zou zo maar zo kunnen dat ik te zijner tijd aan Diets of Jeroen vraag of ze iets in willen spelen, want het zijn hartstikke goede muzikanten. Dat zal de tijd leren. Ik wil in juni volgend jaar de studio in gaan en dan hoop ik dat er nog mensen met me willen werken.”
Jullie maken nog een tour door Nederland. Elke avond een andere set?
“Daar zit wat in. We gaan spelen als nooit te voren en via onze site kunnen de fans zelf een setlist maken. We hebben meer dan veertig nummers en op een aantal na, die we nooit meer willen spelen, kunnen we dat doen.”
Welk nummer wil je nooit meer spelen?
“Brown Mice, het laatste nummer van de eerste plaat. Dat liedje is echt stom. Dat gaan we echt nooit meer spelen.”
In Paradiso komt een extra show, op 22 december. Wat wordt het laatste Johan nummer dat je ooit zal spelen?
“Jezus, daar heb ik nog totaal niet aan gedacht. Dat is lastig.”
Wil je het hier ter plekke bedenken?
“We sluiten af met Day Is Done en dan is het mooi geweest.” tekst Jim Jansen
Livedata 24 september Luxor Live, Arnhem 25 september Hedon, Zwolle 26 september Perron55, Venlo 1 oktober Proeflokaal België, Almelo 2 oktober Gigant, Apeldoorn 3 oktober Manifesto, Hoorn
 9 oktober Paradiso, Amsterdam 11 oktober De Amer, Amen 17 oktober Poppodium Romein, Leeuwarden 23 oktober Tivoli, Utrecht 29 oktober Paard van Troje, Den Haag 30 oktober Oosterpoort, Groningen 31 oktober Patronaat, Haarlem 4 december Fenix, Sittard 5 december Xinix, Nieuwendijk 11 december De Kade, Zaandam 12 december LVC, Leiden 13 december Podium Victorie, Alkmaar 16 december Doornroosje, Nijmegen 18 december Metropool, Hengelo 19 december De Kelder, Amersfoort 20 december De Effenaar, Eindhoven 22 december Paradiso, Amsterdam
